Khánh Hòa: Biến Thách Thức Già Hóa Dân Số Thành Động Lực Phát Triển

Khánh Hòa đang chủ động triển khai những chính sách lao động thích ứng già hóa dân số nhằm tối ưu hóa nguồn nhân lực trung niên, đảm bảo an sinh xã hội và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Việc chuyển dịch cơ cấu nhân khẩu học không còn là dự báo mà đã trở thành thực tế hiện hữu tại Khánh Hòa. Khi tốc độ già hóa diễn ra nhanh hơn dự kiến, tỉnh đứng trước bài toán hóc búa: làm sao để duy trì năng suất lao động khi thời kỳ “dân số vàng” dần khép lại.

Áp lực từ tốc độ già hóa dân số nhanh

Số liệu thống kê cho thấy một xu hướng tăng trưởng tỷ lệ người cao tuổi (NCT) đáng báo động. Từ mức 12,3% dân số vào năm 2021, tỷ lệ này dự kiến sẽ chạm mốc 14,4% vào năm 2025 và tăng lên 16,9% vào năm 2030. Chỉ số già hóa dân số cũng ghi nhận mức tăng mạnh, từ 46,15% (2021) lên 52,75% (2024).

Một điểm đáng lưu ý là sự phân bổ không đồng đều. Quá trình già hóa tập trung đậm đặc tại các khu vực đô thị và vùng ven biển. Nguyên nhân chính đến từ mức sinh thấp và làn sóng di cư của lao động trẻ đến các trung tâm kinh tế lớn, để lại một khoảng trống nhân lực đáng kể, gây áp lực nặng nề lên hệ thống an sinh xã hội địa phương.

Rủi ro “già hóa từ bên trong” của thị trường lao động

Theo phân tích từ Sở Nội vụ tỉnh Khánh Hòa, thị trường lao động hiện có hơn 1 triệu người trong độ tuổi lao động, nhưng đang đối mặt với hiện tượng “già hóa từ bên trong”. Điều này có nghĩa là nhóm lao động từ 40 đến 59 tuổi tăng nhanh, trong khi lực lượng trẻ bổ sung không kịp đáp ứng.

Thực trạng đáng lo ngại hiện nay là phần lớn lao động trung niên và NCT đang hoạt động trong khu vực phi chính thức với quy mô nhỏ, thu nhập bấp bênh. Trong khi đó, các doanh nghiệp đang đẩy mạnh chuyển đổi số và tái cơ cấu công nghệ, khiến nhóm lao động lớn tuổi — vốn hạn chế trong việc tiếp cận đào tạo lại — dễ bị tổn thương và có nguy cơ mất việc làm cao.

Mặc dù mỗi năm tỉnh vẫn tạo ra hàng chục nghìn việc làm mới trong lĩnh vực du lịch, dịch vụ và công nghiệp chế biến, nhưng đa số là việc làm kỹ năng thấp. Nếu không có chiến lược nâng cấp kỹ năng cho lao động lớn tuổi, năng suất lao động toàn tỉnh sẽ bị kéo giảm trong trung và dài hạn.

Chiến lược thích ứng: Chuyển tư duy từ “thụ hưởng” sang “nguồn lực”

Thay vì nhìn nhận người cao tuổi là đối tượng cần trợ cấp, Đề án mới của UBND tỉnh Khánh Hòa định nghĩa NCT là một nguồn lực quan trọng. Mục tiêu là xây dựng một hệ sinh thái việc làm bền vững, nơi kinh nghiệm và tri thức của người lớn tuổi được khai thác tối đa.

Phát triển “Kinh tế Bạc” và đào tạo linh hoạt

Một trong những điểm sáng của đề án là thúc đẩy “Kinh tế Bạc” (Silver Economy) — phát triển các sản phẩm, dịch vụ thiết kế riêng cho người cao tuổi. Đây không chỉ là thị trường tiềm năng mà còn tạo cơ hội khởi nghiệp cho chính những người trong độ tuổi trung niên và cao tuổi.

Để hiện thực hóa điều này, tỉnh tập trung vào:

• Đào tạo lại (Reskilling): Thiết kế các khóa học ngắn hạn, linh hoạt về logistics, kinh tế biển, du lịch chất lượng cao và chăm sóc sức khỏe, phù hợp với thể lực của người lớn tuổi.
• Kết nối cung - cầu: Nâng cấp Trung tâm Dịch vụ việc làm tỉnh, tổ chức các sàn giao dịch chuyên đề dành riêng cho lao động trên 40 tuổi.
• Hỗ trợ tài chính: Triển khai các gói vay vốn ưu đãi để NCT tự tạo việc làm và khởi nghiệp.

Xây dựng chuẩn mực “Doanh nghiệp thân thiện với lao động lớn tuổi”

Khánh Hòa sẽ xây dựng bộ tiêu chí đánh giá doanh nghiệp thân thiện với người lao động lớn tuổi. Tỉnh khuyến khích các đơn vị sử dụng nhân sự cao tuổi ở các vị trí cố vấn, chuyên gia truyền nghề. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp giữ chân những “kho tàng tri thức” mà còn tạo ra môi trường làm việc đa thế hệ, hài hòa.

Tầm nhìn đến năm 2030 và góc nhìn chuyên gia

Khánh Hòa đặt mục tiêu cụ thể đến năm 2030: Nâng tỷ lệ lao động từ 50 tuổi trở lên có việc làm đạt ít nhất 45%; hỗ trợ ít nhất 200 NCT khởi nghiệp và tạo việc làm cho 1.000 lao động qua các mô hình kinh tế bạc. Đồng thời, mở rộng độ bao phủ bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế để đảm bảo an sinh tuyệt đối.

Góc nhìn chuyên gia: Việc Khánh Hòa tiên phong tiếp cận “Kinh tế Bạc” cho thấy tư duy quản trị hiện đại. Trong bối cảnh nhiều tỉnh thành đang loay hoay với việc thiếu hụt lao động trẻ, việc khai thác “vốn kinh nghiệm” của lao động trung niên chính là chiến lược thông minh để bù đắp thiếu hụt năng suất. Tuy nhiên, mấu chốt thành công sẽ nằm ở khả năng chuyển đổi số của nhóm lao động này; nếu không có sự hỗ trợ kỹ thuật thực chất, khoảng cách công nghệ sẽ là rào cản lớn nhất.

Bạn nghĩ sao về mô hình “Kinh tế Bạc” tại Việt Nam? Liệu doanh nghiệp bạn có sẵn sàng tuyển dụng những chuyên gia trên 60 tuổi? Hãy chia sẻ ý kiến cùng chúng tôi!